რა შემთხვევაში შეიძლება დედას ან მამას ჩამოერთვას მშობლის უფლება?  რას ამბობს საქართველოს კანონმდებლობა?

ავტორი: ნათია ნაკაშიძე
დირექტორი - საადვოკატო ბიურო „ნაკაშიძე და პარტნიორები"
ადვოკატი | საოჯახო და სამოქალაქო სამართლის სპეციალისტი | ბავშვთა უფლებებში სპეციალიზირებული

გამოქვეყნების თარიღი: 05 აგვისტო, 2026
ბოლო განახლება: 05 აგვისტო, 2026

განქორწინების შემდეგ ყველაზე რთული სამართლებრივი დავები, როგორც წესი, ბავშვის აღზრდას, საცხოვრებელ ადგილსა და მეორე მშობელთან ურთიერთობის საკითხებს უკავშირდება. პრაქტიკაში საკმაოდ ხშირია შემთხვევა, როდესაც ერთ-ერთი მშობელი წლების განმავლობაში საერთოდ არ მონაწილეობს ბავშვის ცხოვრებაში, არ ეკონტაქტება, არ ზრუნავს მის განვითარებაზე და არც კანონით დაკისრებულ მოვალეობებს ასრულებს. თუმცა, გარკვეული დროის გასვლის შემდეგ ის მოულოდნელად შვილთან ურთიერთობის სურვილს გამოთქვამს.

ასეთ დროს მეორე მშობელს უჩნდება სრულიად ბუნებრივი კითხვა – შეუძლია თუ არა ბავშვის ნახვა აუკრძალოს მეორე მშობელს, ან მოითხოვოს მისთვის მშობლის უფლების ჩამორთმევა?

ამ კითხვაზე ერთმნიშვნელოვანი პასუხი არ არსებობს, რადგან თითოეულ საქმეს სასამართლო ინდივიდუალურად განიხილავს. საქართველოს კანონმდებლობის მიხედვით, ნებისმიერი გადაწყვეტილების მიღებისას მთავარი კრიტერიუმი მშობლების სურვილი კი არა, ბავშვის საუკეთესო ინტერესია.

რას ნიშნავს მშობლის უფლება?

მშობლის უფლება მხოლოდ შვილთან შეხვედრის შესაძლებლობას არ გულისხმობს. იგი მოიცავს ბავშვის აღზრდაში მონაწილეობას, განათლებასთან, ჯანმრთელობასთან და განვითარებასთან დაკავშირებული მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებების მიღებას, ასევე პასუხისმგებლობას, იზრუნოს არასრულწლოვნის კეთილდღეობაზე.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი მშობლებს თანაბარ უფლებებსა და მოვალეობებს ანიჭებს, მიუხედავად იმისა, იმყოფებიან თუ არა ისინი ქორწინებაში, ცხოვრობენ თუ არა ერთად ან რომელ მშობელთან ცხოვრობს ბავშვი.

ეს ნიშნავს, რომ განქორწინება ავტომატურად არ ართმევს არც დედას და არც მამას შვილთან ურთიერთობის უფლებას.

ნიშნავს თუ არა წლების განმავლობაში ბავშვის ცხოვრებაში არმონაწილეობა მშობლის უფლების დაკარგვას?

ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული მცდარი წარმოდგენა სწორედ ეს არის.

მხოლოდ ის გარემოება, რომ მშობელი მრავალი წლის განმავლობაში არ მონაწილეობდა ბავშვის აღზრდაში, არ ნიშნავს, რომ მას ავტომატურად ერთმევა მშობლის უფლება.

სასამართლო ასეთ შემთხვევაში აფასებს, რატომ არ მონაწილეობდა მშობელი ბავშვის ცხოვრებაში, ცდილობდა თუ არა მასთან ურთიერთობის აღდგენას, ასრულებდა თუ არა ფინანსურ ვალდებულებებს, იხდიდა თუ არა ალიმენტს და რამდენად შეესაბამება მისი დღევანდელი ქცევა ბავშვის ინტერესებს.

თუ დადგინდება, რომ მშობელმა შეგნებულად თქვა უარი საკუთარ მოვალეობებზე და მისი ქმედებები ბავშვის განვითარებას მნიშვნელოვნად აზიანებს, ეს შეიძლება გახდეს ერთ-ერთი გარემოება, რომელსაც სასამართლო გადაწყვეტილების მიღებისას გაითვალისწინებს.

რა შემთხვევაში შეიძლება სასამართლომ მშობელს ჩამოართვას მშობლის უფლება?

მშობლის წარმომადგენლობითი უფლების ჩამორთმევა საქართველოს კანონმდებლობით ერთ-ერთი ყველაზე მკაცრი სამართლებრივი ღონისძიებაა. ამიტომ სასამართლო მსგავს გადაწყვეტილებას მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევებში იღებს.

ასეთი გადაწყვეტილების საფუძველი შეიძლება გახდეს ის გარემოება, რომ მშობელი სისტემატურად არ ასრულებს საკუთარ მოვალეობებს, ბოროტად იყენებს უფლებებს, ძალადობს ბავშვზე, საფრთხეს უქმნის მის სიცოცხლეს, ჯანმრთელობას ან ფსიქიკურ განვითარებას, ან თავისი ცხოვრების წესით რეალურ საფრთხეს უქმნის არასრულწლოვანს.

ყოველ კონკრეტულ საქმეში სასამართლო სწავლობს არა მხოლოდ წარსულს, არამედ არსებულ მდგომარეობასაც. მთავარი კითხვა ყოველთვის ერთია – ემუქრება თუ არა ბავშვს რეალური საფრთხე.

შეუძლია თუ არა დედას ბავშვის ნახვა აუკრძალოს მამას?

ეს ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად დასმული კითხვაა.

თუ სასამართლოს გადაწყვეტილება ჯერ მიღებული არ არის და არსებობს რეალური საფრთხე, რომ ბავშვის მამასთან ურთიერთობა დააზიანებს არასრულწლოვნის ჯანმრთელობას, უსაფრთხოებას ან ფსიქოლოგიურ მდგომარეობას, დედას შეუძლია უარი თქვას ბავშვის გადაცემაზე, ვიდრე სასამართლო არ განსაზღვრავს ურთიერთობის წესს.

ამის შემდეგ მამას უფლება აქვს სასამართლოს მიმართოს და მოითხოვოს შვილთან ურთიერთობის წესის განსაზღვრა.

სასამართლო საქმის განხილვისას შეისწავლის ყველა გარემოებას, მოისმენს მხარეებს, საჭიროების შემთხვევაში ჩართავს ფსიქოლოგსა და სოციალურ მუშაკს და მხოლოდ ამის შემდეგ გადაწყვეტს, რა ფორმით უნდა განხორციელდეს მშობელსა და შვილს შორის ურთიერთობა.

არის თუ არა ნასამართლობა მშობლის უფლების ჩამორთმევის საფუძველი?

ხშირად მოქალაქეებს მიაჩნიათ, რომ ნასამართლობა ავტომატურად ნიშნავს შვილთან ურთიერთობის უფლების დაკარგვას.

საქართველოს კანონმდებლობა ასეთ ავტომატურ წესს არ ითვალისწინებს.

თუ მშობელი ნასამართლევია, სასამართლო სწავლობს, რა დანაშაულისთვის იქნა იგი მსჯავრდებული, რამდენი დრო გავიდა მას შემდეგ, შეიცვალა თუ არა მისი ცხოვრების წესი და არსებობს თუ არა ბავშვის უსაფრთხოების რეალური საფრთხე.

მაგალითად, თუ საქმე ეხება ძალადობრივ დანაშაულს, ოჯახში ძალადობას, არასრულწლოვნის მიმართ ჩადენილ დანაშაულს ან ისეთ ქმედებებს, რომლებიც პირდაპირ უკავშირდება ბავშვის უსაფრთხოებას, სასამართლოს შეფასება გაცილებით მკაცრი იქნება.

მეორე მხრივ, მხოლოდ ნასამართლობის ფაქტი, დამატებითი მტკიცებულებების გარეშე, მშობლის უფლების ჩამორთმევის ავტომატურ საფუძველს არ წარმოადგენს.

ითვალისწინებს თუ არა სასამართლო ბავშვის აზრს?

დიახ.

თუ არასრულწლოვანი იმ ასაკისა და განვითარების დონეზეა, რომ საკუთარი აზრის ჩამოყალიბება შეუძლია, სასამართლო მის პოზიციას აუცილებლად ითვალისწინებს. ეს არ ნიშნავს, რომ გადაწყვეტილებას მხოლოდ ბავშვი იღებს, თუმცა მისი ემოციური მდგომარეობა, სურვილი და დამოკიდებულება სასამართლოსთვის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი გარემოებაა.

სასამართლო ყოველთვის ცდილობს ისეთი გადაწყვეტილების მიღებას, რომელიც ბავშვის ფსიქოლოგიურ სტაბილურობასა და ნორმალურ განვითარებას უზრუნველყოფს.

რა მტკიცებულებებს ითვალისწინებს სასამართლო?

მშობლის უფლების შეზღუდვის ან ჩამორთმევის საქმეზე განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს მტკიცებულებებს.

სასამართლო აფასებს ყველა იმ გარემოებას, რომელიც ადასტურებს, რომ მშობლის ქცევა ეწინააღმდეგება ბავშვის საუკეთესო ინტერესებს. ასეთ მტკიცებულებებს შეიძლება წარმოადგენდეს სამედიცინო დოკუმენტაცია, ფსიქოლოგის დასკვნა, სოციალური მუშაკის შეფასება, ძალადობის ფაქტზე არსებული მასალები, პოლიციის ან სასამართლოს დოკუმენტები, მოწმეების ჩვენებები, ალიმენტის გადაუხდელობის დამადასტურებელი ინფორმაცია და სხვა მტკიცებულებები, რომლებიც საქმის სწორ გადაწყვეტას შეუწყობს ხელს.

რას ამბობს საქართველოს კანონმდებლობა?

მშობლისა და ბავშვის უფლებებთან დაკავშირებული ურთიერთობები რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით, რომელიც მშობლებს აკისრებს თანაბარ პასუხისმგებლობას ბავშვის აღზრდაზე, განათლებაზე, ჯანმრთელობასა და განვითარებაზე.

ამასთანავე, საქართველო არის გაეროს ბავშვის უფლებათა კონვენციის მონაწილე სახელმწიფო. აღნიშნული კონვენციის თანახმად, ყველა გადაწყვეტილების მიღებისას უპირატესი მნიშვნელობა ენიჭება ბავშვის საუკეთესო ინტერესებს.

სწორედ ამიტომ სასამართლო არც დედის და არც მამის ინტერესებით არ ხელმძღვანელობს. მთავარი კითხვაა – რომელი გადაწყვეტილება უზრუნველყოფს ბავშვის უსაფრთხო, მშვიდ და ჯანსაღ გარემოში განვითარებას.

სასამართლო პრაქტიკა

საქართველოს სასამართლოების პრაქტიკა აჩვენებს, რომ მშობლის უფლების ჩამორთმევა უკიდურესი ღონისძიებაა და გამოიყენება მხოლოდ მაშინ, როდესაც არსებობს მკაფიო, დასაბუთებული და სარწმუნო მტკიცებულებები, რომ მშობელთან ურთიერთობა ბავშვის ინტერესებს მნიშვნელოვნად აზიანებს.

თუ მსგავსი საფრთხე არ დასტურდება, სასამართლო, როგორც წესი, ცდილობს განსაზღვროს ისეთი ურთიერთობის ფორმა, რომელიც ერთდროულად დაიცავს როგორც ბავშვის უსაფრთხოებას, ისე მის უფლებას, ჰქონდეს ურთიერთობა ორივე მშობელთან.

მშობლის უფლების ჩამორთმევა არც განქორწინების, არც ბავშვის ცხოვრებაში ხანგრძლივი არმონაწილეობის და არც მხოლოდ ნასამართლობის ავტომატური შედეგი არ არის. თითოეულ საქმეს სასამართლო ინდივიდუალურად აფასებს და გადაწყვეტილებას იღებს მხოლოდ ბავშვის საუკეთესო ინტერესების გათვალისწინებით.

თუ მეორე მშობლის ქცევა საფრთხეს უქმნის ბავშვის ჯანმრთელობას, უსაფრთხოებას ან ნორმალურ განვითარებას, საქართველოს კანონმდებლობა ითვალისწინებს როგორც შვილთან ურთიერთობის შეზღუდვის, ისე განსაკუთრებულ შემთხვევებში მშობლის წარმომადგენლობითი უფლების ჩამორთმევის შესაძლებლობას.

ამგვარი დავების წარმატებით წარმართვისთვის მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ სამართლებრივი არგუმენტები, არამედ სათანადოდ მომზადებული მტკიცებულებები და კვალიფიციური იურიდიული დახმარება.

ხშირად დასმული კითხვები

შეიძლება თუ არა მამას შვილის ნახვა, თუ წლების განმავლობაში არ გამოჩენილა?

შეიძლება. მხოლოდ ბავშვის ცხოვრებაში არმონაწილეობა ავტომატურად არ იწვევს მშობლის უფლების დაკარგვას. გადაწყვეტილებას სასამართლო იღებს ბავშვის საუკეთესო ინტერესების გათვალისწინებით.

შეიძლება თუ არა ნასამართლევ მშობელს შვილთან ურთიერთობა?

დიახ, თუ სასამართლო არ დაადგენს, რომ მისი ქცევა ბავშვის უსაფრთხოებას ან განვითარებას საფრთხეს უქმნის.

შეუძლია თუ არა დედას სასამართლოს გარეშე აუკრძალოს მამას ბავშვის ნახვა?

თუ არსებობს რეალური საფრთხე ბავშვის უსაფრთხოებისთვის, შესაძლებელია შეხვედრაზე უარის თქმა სასამართლოს გადაწყვეტილების მიღებამდე, თუმცა საბოლოოდ ურთიერთობის წესს სასამართლო განსაზღვრავს.

სტატიის ავტორის შესახებ

ნათია ნაკაშიძე არის საადვოკატო ბიურო „ნაკაშიძე და პარტნიორების" დამფუძნებელი და დირექტორი, მრავალწლიანი პრაქტიკული გამოცდილებით სამოქალაქო, კერძდ საოჯახო  სამართალში. მისი პროფესიული საქმიანობა მოიცავს სასამართლო წარმომადგენლობას, სამართლებრივ კონსულტაციასა და რთული იურიდიული დავების მართვას. იგი აქტიურად აქვეყნებს სამართლებრივ ანალიტიკურ სტატიებს, რომელთა მიზანია მოქალაქეებისთვის საქართველოს კანონმდებლობის პრაქტიკული და გასაგები ფორმით გაცნობა.

გჭირდებათ იურიდიული დახმარება?

თუ თქვენს საქმეში დგას ბავშვის მეურვეობის, მშობლის წარმომადგენლობითი უფლების შეზღუდვის, შვილთან ურთიერთობის განსაზღვრის ან სხვა საოჯახო სამართლებრივი დავის საკითხი, მნიშვნელოვანია, დროულად მიიღოთ კვალიფიციური იურიდიული დახმარება.

ნაკაშიძე და პარტნიორები გთავაზობთ პროფესიონალურ იურიდიულ მომსახურებას საოჯახო სამართლის ყველა მიმართულებით, საქმის სამართლებრივი შეფასებიდან სასამართლოში ინტერესების სრულ წარმომადგენლობამდე.

მისამართი: თბილისი, ალექსანდრე ყაზბეგის გამზირი N47, VI სართული, ოფისი N1