თვალთმაქცური და მოჩვენებითი გარიგებები ქართულ რეალობაში - რა უნდა იცოდეთ, სანამ ხელს მოაწერთ

დღევანდელ ქართულ რეალობაში საკმაოდ ხშირია შემთხვევები, როდესაც მოქალაქეები სხვადასხვა იურიდიული ვალდებულებების თავიდან ასაცილებლად ან მომავალი საფრთხეების თავიდან აცილების მიზნით დებენ გარიგებებს, რომლებიც მხოლოდ ფორმალურადაა გამართული, მაგრამ რეალურად არ ასახავს მხარეთა ნამდვილ ნებას. ასეთ ხელშეკრულებებს სამართალში თვალთმაქცურ ან მოჩვენებით გარიგებებს უწოდებენ.

შეიძლება ითქვას, რომ გარიგება მხოლოდ მაშინ არის სამართლებრივად ძალაში, როცა ის ემთხვევა მხარეთა რეალურ ნებას. ხოლო თუ მიზანი სხვაა - მაგალითად, დავალიანების დამალვა, ქონების "დაცვა" ან მესამე პირის მოტყუება - ასეთი ქმედება კანონით უქმდება.

ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი მაგალითია, როცა მხარეები ფორმალურად აფორმებენ ნასყიდობის ხელშეკრულებას, მაგრამ რეალურად ეს სესხის უზრუნველყოფის ფორმაა.

მაგალითად: გამსესხებელი აძლევს მსესხებელს თანხას და თავის დაცვად აფორმებს ხელშეკრულებას, თითქოს უძრავ ქონებას ყიდულობს. რეალურად კი მიზანი ქონების ყიდვა კი არა, სესხის უზრუნველყოფაა.

სამართლებრივად, ასეთი ხელშეკრულება თვალთმაქცურ გარიგებად ითვლება და მისი გაუქმება სასამართლოს გზით მარტივადაა შესაძლებელი, რადგან ის არღვევს მხარეთა ნამდვილი ნების პრინციპს.

ბოლო წლებში განსაკუთრებით მომრავლდა შემთხვევები, როცა ოჯახის წევრებს შორის დგება მოჩვენებითი ნასყიდობის ხელშეკრულებები, თითქოს ერთი წევრი ყიდულობს ქონებას მეორისგან - ხშირად სიმბოლურ თანხად. რეალურად თანხის გადახდა არ ხდება, ანუ ქონება უსასყიდლოდ გადაეცემა.

ასეთი ხელშეკრულებები ხშირად იდება იმის შიშით, რომ თუ ქონება ჩუქებით გადაეცემა, მჩუქებელი მომავალში შეძლებს მის დაბრუნებას ან სხვა ოჯახის წევრი გაასაჩივრებს.

თუმცა ეს წარმოდგენა შეცდომაში შემყვანია - რეალური, გამჭვირვალე ჩუქების ხელშეკრულება გაცილებით დაცულია სამართლებრივად, ვიდრე მოჩვენებითი „ვიყიდე–გავყიდე“ ტიპის გარიგება.

კანონი ყოველთვის აყენებს წინა პლანზე მხარეთა ნამდვილ ნებას, და არა ფორმალურ ტექსტს. ამიტომ, თუ ადამიანი ნამდვილად აჩუქებს ქონებას - ეს არის მისი ნამდვილი ნება და მას ვერავინ შეედავება მხოლოდ ფორმის საფუძველზე.

თვალთმაქცური ან მოჩვენებითი გარიგება არა მხოლოდ უქმდება, არამედ შესაძლოა გამოიწვიოს:

• ქონების დაბრუნება პირვანდელ მფლობელზე;

• ხელშეკრულების ყველა მუხლის ბათილობა;

• სარგებლის დაკარგვა, რომელიც მხარეებმა მიიღეს არამართლზომიერად;

• სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობაც კი, თუკი მიზანი იყო სხვა პირის მოტყუება ან ფინანსური ვალდებულების დამალვა.

ადვოკატი ნათია ნაკაშიძე გვირჩევს: „მთავარია, ხელშეკრულება ასახავდეს მხარეთა ნამდვილ ნებას. ფორმალური გარიგებები, თუნდაც „დაცულობის“ მოტივით, მომავალში გაცილებით მეტ პრობლემას ქმნის. თუ გაქვთ ეჭვი, რომ კონკრეტული გარიგება შესაძლოა მოჩვენებითი იყოს, აუცილებლად მიმართეთ კვალიფიციურ იურისტს ან ადვოკატს, სანამ ხელს მოაწერთ.“

თვალთმაქცური გარიგებები ხშირად ჩნდება კეთილი განზრახვით - ოჯახის დაცვის, ფინანსური სირთულეების ან იურიდიული გაუგებრობების თავიდან ასაცილებლად. მაგრამ რეალობაში ასეთი ნაბიჯი უფრო მეტი რისკის მატარებელია, ვიდრე პირდაპირი და გულწრფელი იურიდიული ქმედება.

გსურთ, თქვენი იურიდიული საკითხი განიხილოს პროფესიონალმა?

დაუკავშირდით ადვოკატი ნათია ნაკაშიძე- ადმინისტრაციულ, სამოქალაქო და ბავშვთა უფლებების სპეციალისტს.