ნასამართლეობა, რომელიც გაქარწყლებულია - ვინ ინახავს ინფორმაციას და ვის აქვს მასზე წვდომა?

ბევრი ადამიანი, რომელსაც წარსულში ჰქონდა მსუბუქი ბრალდება, პირობითი სასჯელი ან ნასამართლეობა, რომელიც კანონით უკვე გაქარწყლებულია, დღესაც სვამს ერთსა და იმავე კითხვას – ინახება თუ არა ეს ინფორმაცია სადმე და შეიძლება თუ არა, რომ დამსაქმებელმა ამის შესახებ შეიტყოს. აღნიშნული საკითხი განსაკუთრებით აქტუალურია დასაქმების პროცესში, როდესაც კანდიდატებს ხშირად უჩნდებათ შიში, რომ წარსულში არსებული სამართლებრივი ეპიზოდი შესაძლოა მომავალ პროფესიულ ცხოვრებაზე აისახოს.

საქართველოს კანონმდებლობის მიხედვით, გაქარწყლებული ნასამართლეობა არ წარმოადგენს მოქმედ სამართლებრივ ფაქტს და პირის სამართლებრივ სტატუსზე არ ახდენს უარყოფით გავლენას. თუმცა პრაქტიკაში მნიშვნელოვანია გავარჩიოთ ორი განსხვავებული საკითხი – ინფორმაციის არსებობა სახელმწიფო სისტემაში და ამ ინფორმაციაზე წვდომის უფლება.

ნასამართლეობის შესახებ მონაცემები ინახება შინაგან საქმეთა სამინისტროს შესაბამის ბაზაში, თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ აღნიშნულ ინფორმაციაზე თავისუფალი წვდომა არსებობს. პირიქით, ნასამართლეობის მონაცემები მიეკუთვნება პერსონალურ მონაცემებს და მათი დამუშავება მკაცრად რეგულირდება კანონით. ეს ნიშნავს, რომ ნასამართლეობის ან მისი გაქარწყლების შესახებ ცნობის მიღება შეუძლია მხოლოდ თავად პირს, ვისაც ეს ინფორმაცია ეხება.

პრაქტიკაში ცნობის მიღება შესაძლებელია შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს მეშვეობით როგორც ადგილზე მიმართვის, ისე ონლაინ სერვისის გამოყენებით. აღნიშნული დოკუმენტი ოფიციალურად ასახავს პირის სამართლებრივ მდგომარეობას ნასამართლეობის კუთხით და ხშირად გამოიყენება როგორც სანდო სამართლებრივი დადასტურება სხვადასხვა პროცესში.

დამსაქმებლის ან სამსახურის ხელმძღვანელის უფლებამოსილება ამ საკითხში მკაცრად არის შეზღუდული. მათ არ აქვთ უფლება დამოუკიდებლად გამოითხოვონ ინფორმაცია პირის ნასამართლეობის შესახებ სახელმწიფო უწყებიდან. ნებისმიერი მსგავსი მოთხოვნა სააგენტოს მიერ დარჩება დაუკმაყოფილებელი, რადგან კანონი იცავს პირის პირად ცხოვრებასა და მონაცემთა კონფიდენციალურობას. თუმცა კანონით დაშვებულია სხვა პრაქტიკული გზა – დამსაქმებელმა შესაძლოა თავად კანდიდატს მოსთხოვოს შესაბამისი ცნობის წარდგენა, განსაკუთრებით იმ შემთხვევაში, თუ ეს განსაზღვრულია როგორც დასაქმების წინაპირობა კონკრეტულ პოზიციაზე.

სწორედ ამიტომ, მნიშვნელოვანია მოქალაქეებმა ზუსტად იცოდნენ საკუთარი უფლებები, რათა თავიდან აიცილონ როგორც უსაფუძვლო შიში, ისე დამსაქმებლის მხრიდან უფლებამოსილების გადამეტება. გაქარწყლებული ნასამართლეობა არ შეიძლება გახდეს დისკრიმინაციის, სამსახურზე უარის თქმის ან სამართლებრივი ზეწოლის საფუძველი, თუ ეს კანონით პირდაპირ არ არის გათვალისწინებული.

იურიდიული პრაქტიკა აჩვენებს, რომ მსგავს საკითხებში სწორი კონსულტაცია გადამწყვეტ როლს თამაშობს. პროფესიონალი ადვოკატის დახმარებით შესაძლებელია როგორც სამართლებრივი მდგომარეობის ზუსტი შეფასება, ისე დამსაქმებელთან ურთიერთობის სამართლებრივ ჩარჩოში მოქცევა. ინფორმირებული მოქალაქე უკეთ იცავს საკუთარ უფლებებს და უფრო თავდაჯერებულად მოქმედებს როგორც დასაქმების, ისე სხვა სამართლებრივ პროცესებში.