მარიხუანის მცირე ოდენობა და 3-5 წლიანი შეზღუდვა - რატომ მიიჩნია საკონსტიტუციო სასამართლომ სანქცია პროპორციულად?

მარიხუანის მცირე ოდენობით უკანონო შეძენა, შენახვა ან გადაზიდვა საქართველოში კვლავ იწვევს მნიშვნელოვან სამართლებრივ შედეგებს. 2026 წლის 26 მარტს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ მიიღო გადაწყვეტილება, რომელმაც ერთმნიშვნელოვნად დაადასტურა - აღნიშნული ქმედებისთვის დაწესებული 3-5 წლიანი შეზღუდვები არ არის არაპროპორციული და შეესაბამება კონსტიტუციას.

ეს გადაწყვეტილება განსაკუთრებულად მნიშვნელოვანია, რადგან იგი ეხება როგორც მოქალაქეთა ყოველდღიურ ცხოვრებას, ასევე სახელმწიფოს მიერ უსაფრთხოების უზრუნველყოფის პოლიტიკას.

საქმე ეხებოდა ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 45¹ მუხლს და „ნარკოტიკული დანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამის ნორმებს. გასაჩივრებული რეგულაციების მიხედვით, მცირე ოდენობით კანაფის ან მარიხუანის უკანონო შეძენა ან შენახვა ავტომატურად იწვევს რიგ უფლებრივ შეზღუდვებს, მათ შორის სატრანსპორტო საშუალების მართვის უფლების ჩამორთმევას 3 წლის ვადით და გარკვეულ პროფესიულ საქმიანობებზე შეზღუდვას 5 წლის ვადით.

სარჩელის ავტორები მიუთითებდნენ, რომ ასეთი სანქციები არ შეესაბამება ჩადენილი ქმედების სიმძიმეს და პრობლემას ქმნის მათი სავალდებულო, ავტომატური ხასიათი, რაც გამორიცხავს ინდივიდუალური გარემოებების შეფასებას.

საკონსტიტუციო სასამართლომ, თუმცა, სრულიად განსხვავებული პოზიცია დააფიქსირა. სასამართლომ განმარტა, რომ აღნიშნული შეზღუდვები ემსახურება ლეგიტიმურ მიზნებს და მიმართულია საზოგადოებრივი უსაფრთხოების დაცვაზე.

განსაკუთრებით აღინიშნა, რომ სატრანსპორტო საშუალების მართვა დაკავშირებულია მომეტებული საფრთხის წყაროსთან, რის გამოც სახელმწიფოს აქვს უფლება, წინასწარ შეზღუდოს ის პირები, რომლებიც შეიძლება არ აკმაყოფილებდნენ უსაფრთხოების მაღალ სტანდარტებს. ანალოგიურად, იარაღთან დაკავშირებული უფლებების შეზღუდვა მიზნად ისახავს ძალადობის პრევენციას, ხოლო საგანმანათლებლო და საჯარო სფეროში საქმიანობის შეზღუდვა უკავშირდება საზოგადოების ნდობისა და უსაფრთხო გარემოს დაცვას.

პროპორციულობის შეფასებისას სასამართლომ გაანალიზა ორი მნიშვნელოვანი კომპონენტი ერთი მხრივ, რამდენად ინტენსიურად ზღუდავს სანქცია პირის უფლებებს და მეორე მხრივ, რამდენად მნიშვნელოვანია ის ინტერესები, რომელთა დაცვასაც ეს შეზღუდვები ემსახურება.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ მიუხედავად იმისა, რომ შეზღუდვები გავლენას ახდენს პირის პროფესიულ და სოციალურ ცხოვრებაზე, ისინი მიმართულია მაღალი რისკის მქონე სფეროების რეგულირებისკენ. დამატებით ხაზგასმული იყო ის გარემოება, რომ აღნიშნული შეზღუდვები დროებითია და არ იწვევს უფლებების საბოლოო დაკარგვას, რაც ამცირებს მათ სიმძიმეს.

ასევე მნიშვნელოვანი იყო სასამართლოს პოზიცია სავალდებულო სანქციებთან დაკავშირებით. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ერთგვაროვანი რეაგირება ზრდის სამართლებრივი წესრიგის დაცვას და ამცირებს სუბიექტური შეფასების რისკებს.

სასამართლოს განმარტებით, იმ შემთხვევაში, როდესაც პირის ქცევა ქმნის რეალურ ან პოტენციურ საფრთხეს საზოგადოებისთვის, სახელმწიფოს აქვს უფრო ფართო დისკრეცია რეგულირებისას. სწორედ ამ საფუძვლით, სასამართლომ დაასკვნა, რომ სადავო ნორმები არ არღვევს საქართველოს კონსტიტუციას და არ წარმოადგენს აშკარად არაპროპორციულ სანქციას.

აღსანიშნავია, რომ გადაწყვეტილებას თან ერთვის განსხვავებული აზრი, რაც მიუთითებს საკითხის კომპლექსურობაზე და სამართლებრივ დისკუსიაზე.

რას ნიშნავს ეს გადაწყვეტილება პრაქტიკაში? ეს ნიშნავს, რომ:

✔️ მცირე ოდენობით მარიხუანის შემთხვევაშიც მოქმედებს მკაცრი სამართლებრივი შედეგები;
✔️ სასამართლოს არ აქვს ინდივიდუალური შეღავათის მინიჭების ფართო შესაძლებლობა;
✔️ სახელმწიფოს აქვს უფლება გამოიყენოს პრევენციული და მკაცრი მექანიზმები საზოგადოებრივი უსაფრთხოების დაცვის მიზნით;

იხილეთ ბმულზე: 2026 წლის 26 მარტს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყველება