გადასახადი და მისი სახები

გადასახადი არის სავალდებულო, უპირობო ფულადი შენატანი ბიუჯეტში. გადასახადის სახეებია საერთო სახელმწიფოებრივი და ადგილობრივი გადასახადები.

საერთო-სახელმწიფოებრივ გადასახადებს მიეკუთვნება:

ა) საშემოსავლო გადასახადი;

ბ) მოგების გადასახადი;

გ) დამატებული ღირებულების გადასახადი (დღგ);

დ) აქციზი;

ე) იმპორტის გადასახადი.

ადგილობრივ გადასახადს მიეკუთვნება ქონების გადასახადი. საშემოსავლო გადასახადი არის სავალდებულო გადასახადი, რომელსაც ფიზიკური პირები იხდიან იმ შემოსავლებიდან, რაც მიიღეს. ეს შეიძლება იყოს:

ა) ხელფასი;

ბ) ჰონორარი;

გ) ქირის ან ქონების გაქირავებიდან მიღებული თანხა;

დ) დივიდენდები და სხვა.

მოგების გადასახადი არის გადასახადი, რომელსაც იხდიან იურიდიული პირები (კომპანიები) თავისი საქმიანობით მიღებული მოგებიდან. იგი ერთ-ერთი მთავარი საგადასახადო წყაროა საქართველოს ბიუჯეტისთვის და მისი მიზანია კომპანიების ეკონომიკური საქმიანობის დაბეგვრა.

დამატებული ღირებულების გადასახადი (დღგ) არის არაპირდაპირი გადასახადი, რომელსაც სახელმწიფო იღებს საქონლისა და მომსახურების გაყიდვისას. იგი საბოლოო ჯამში გადაიხდება მომხმარებლის მიერ, თუმცა გადასახადის გადამხდელია ბიზნესი (კომპანია, ინდივიდუალური მეწარმე). მაგალითად, როცა მაღაზიაში ვყიდულობთ პროდუქტს, მის ფასში უკვე ჩადებულია დღგ და მაღაზია ამ თანხას ბიუჯეტში რიცხავს.

აქციზი არის სპეციალური გადასახადი, რომელიც დადგინებულია გარკვეულ პროდუქტებზე. მისი მიზანია არა მხოლოდ ბიუჯეტის შევსება, არამედ კონკრეტული საქონლის მოხმარების რეგულირება. აქციზი ჩვეულებრივ ეხება იმ პროდუქციას, რომლის გამოყენება შეიძლება საზიანო იყოს ჯანმრთელობისთვის ან იწვევს დიდ სოციალურ-ეკონომიკურ ხარჯებს.

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მიხედვით, აქციზით იბეგრება:

ა) ალკოჰოლური სასმელები;

ბ) თამბაქოს ნაწარმი;

გ) ნავთობპროდუქტები და ბუნებრივი აირი;

დ) ავტომობილები (განსაკუთრებით ძველი ან მაღალი მოცულობის ძრავით).

იმპორტი არის საქონლის შეტანა ქვეყნის საზღვრებს გარეთ - ანუ უცხოეთში წარმოებული პროდუქციის საქართველოში შემოტანა. იმპორტისას, საქონელზე ხშირად იანგარიშება რამდენიმე სახის გადასახადი, რაც სახელმწიფო ბიუჯეტში ირიცხება. იმპორტისას საქონელზე შეიძლება გავრცელდეს შემდეგი გადასახადები:

ა) საბაჟო გადასახადი;

ბ) დამატებული ღირებულების გადასახადი (დღგ)

გ) აქციზი.

იმპორტის გადასახადებს იხდის იმპორტიორი კომპანია ან ფიზიკური პირი, რომელიც საქონელს შემოიტანს საქართველოში.

ქონების გადასახადი არის სავალდებულო გადასახადი, რომელიც ფიზიკური და იურიდიული პირების საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე იბეგრება. ეს ნიშნავს, რომ თუ გაქვთ ბინა, სახლი, მიწის ნაკვეთი ან კომერციული ფართი, სახელმწიფო განსაზღვრულ წილს აიღებს ბიუჯეტში.