საკუთრების უფლება და მისი შინაარსი - რას უნდა იცოდეს თითოეულმა მოქალაქემ

საკუთრების უფლება წარმოადგენს ადამიანის ერთ-ერთ ფუნდამენტურ უფლებას, რომელიც იცავს პირის საკუთრებაში არსებულ ქონებასა და მასზე განკარგვის შესაძლებლობას.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის მიხედვით, „მესაკუთრეს შეუძლია თავისუფლად ფლობდეს, სარგებლობდეს და განკარგოს ქონება, თუ ამით არ ილახება სხვა პირის ან მეზობლის უფლება და არ ხდება უფლების ბოროტად გამოყენება.“ ამით კანონი თითოეულ მოქალაქეს ანიჭებს უფლებას, თავად განსაზღვროს, როგორ გამოიყენოს თავისი ქონება - იქნება ეს უძრავი, მოძრავი, ან ინტელექტუალური საკუთრება.

საკუთრების უფლების არსი მდგომარეობს მის ექსკლუზიურობაში - ანუ მესაკუთრეს აქვს სრული უფლება გამორიცხოს სხვა პირები მისი ქონების ფლობისა და გამოყენების შესაძლებლობიდან.

საკუთრების უფლება არ არის მხოლოდ ეკონომიკური კატეგორია; ის წარმოადგენს პირად თავისუფლებასთან მჭიდროდ დაკავშირებულ იურიდიულ გარანტიას, რომელიც იცავს ადამიანის ღირსებასა და უსაფრთხოებას.

საქართველოს კანონმდებლობა განასხვავებს საკუთრების რამდენიმე სახეს:

• ერთპიროვნული საკუთრება - როდესაც ქონება ეკუთვნის მხოლოდ ერთ პირს;

• საერთო თანაზიარი ან წილადი საკუთრება - ქონება ეკუთვნის რამდენიმე პირს საერთო ან განსაზღვრული წილების შესაბამისად;

• ბინის საკუთრება მრავალბინიან სახლში - როდესაც ერთ ბინაში მცხოვრები მესაკუთრენი ერთდროულად ფლობენ საერთო სარგებლობის ფართებს (კიბე, ეზო და სხვ.).

ეს კლასიფიკაცია მნიშვნელოვანია საკუთრების რეგისტრაციისა და დაცვის პროცედურების სწორად განხორციელებისთვის.

მიუხედავად იმისა, რომ საკუთრების უფლება ექსკლუზიურია, ის არ არის აბსოლუტური. სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლი ამბობს, რომ „დაუშვებელია უფლების გამოყენება მხოლოდ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას.“

ამით განისაზღვრება, რომ საკუთრებით სარგებლობა უნდა იყოს მართლზომიერი, გონივრული და დაბალანსებული.
მაგალითად, მესაკუთრე ვერ გამოიყენებს თავის მიწას ისე, რომ ზიანი მიადგეს მეზობლის ქონებას ან ჯანმრთელობას — თუნდაც ეს საკუთრების ფორმალურად დაცულ ფარგლებში ხდებოდეს.

ასეთი ქმედება ჩაითვლება უფლების ბოროტად გამოყენებად, რაც კანონით აკრძალულია და შეიძლება გამოიწვიოს სამართლებრივი პასუხისმგებლობა.

თანამედროვე სამართალი საკუთრების უფლებას განიხილავს არა მხოლოდ როგორც პირად, არამედ საზოგადოებრივ პასუხისმგებლობად.

მესაკუთრე ვალდებულია გამოიყენოს თავისი ქონება ისე, რომ ეს არ არღვევდეს საზოგადოებრივ ინტერესს, არ ქმნიდეს საფრთხეს და არ არღვევდეს მეზობელთა უფლებებს.

სწორად დაბალანსებული მიდგომა - „თავისუფლება პასუხისმგებლობით“ - არის საკუთრების დაცვისა და სამართლიანი ბალანსის მთავარი პრინციპი.

საკუთრება არა მხოლოდ მატერიალური სიკეთეა, არამედ იურიდიული ინსტრუმენტი, რომელიც ადამიანის თავისუფლებას და პირად ღირსებას იცავს. თუმცა, თითოეულმა მესაკუთრემ უნდა იცოდეს, რომ საკუთრების უფლება შეზღუდულია იქ, სადაც იწყება სხვა პირის უფლება.

იურიდიულ საკითხებზე დეტალური ინფორმაციის მისაღებად და პრაქტიკული რჩევებისთვის შეგიძლიათ მიმართოთ ადვოკატი ნათია ნაკაშიძე, რომელიც სპეციალიზებულია ადმინისტრაციულ, სამოქალაქო საქმეებსა და ბავშვთა უფლებების დაცვის საკითხებში.