ვინ არის ლტოლვილი და რატომ არის მისი უფლებების დაცვა ყველას ვალდებულება

თანამედროვე მსოფლიოში, როცა კონფლიქტები, ომები და პოლიტიკური დევნა ხშირ მოვლენად იქცა, მილიონობით ადამიანი იძულებულია დატოვოს საკუთარი სახლი და სამშობლო უსაფრთხოების საძიებლად. სწორედ ამ ადამიანებს საერთაშორისო სამართალი ლტოლვილებად მიიჩნევს. მაგრამ, რას ნიშნავს ეს სტატუსი იურიდიულად და რა უფლებები გააჩნიათ ლტოლვილებს?

საქართველოს კანონმდებლობისა და გაეროს 1951 წლის ლტოლვილთა სტატუსის კონვენციის მიხედვით, ლტოლვილი არის ადამიანი, რომელიც

„დევნისა ან ძალადობის შიშით ტოვებს საკუთარ ქვეყანას და ვერ ან არ სურს დაბრუნდეს მასში, რადგან ეშინია დევნის მიზეზით - ეროვნების, რელიგიის, მრწამსის, ენის, პოლიტიკური შეხედულების ან სოციალური ჯგუფის წევრობის გამო.“

ასეთი პირები ხშირად იძულებულნი არიან საზღვარი გადალახონ, რათა თავი გადაირჩინონ. ლტოლვილად შეიძლება ჩაითვალოს ისიც, ვინც ქვეყნის დატოვებას განიცდის გარემოსდაცვითი კატასტროფების ან ოკუპაციის გამო.

ლტოლვილობა სხვადასხვა გარემოებით არის გამოწვეული:

• შეიარაღებული კონფლიქტი ან ოკუპაცია;

• რასობრივი ან რელიგიური დევნა;

• პოლიტიკური დევნა ან თავისუფლების შეზღუდვა;

• ბუნებრივი კატასტროფები - მიწისძვრა, გვალვა, წყალდიდობა და სხვ.

ეს პირობები არღვევს ადამიანის ცხოვრების მატერიალურ და სოციალურ სტაბილურობას, რის გამოც ისინი სხვა სახელმწიფოს დაცვას ეძებენ.

ლტოლვილად ვერ ჩაითვლება პირი, რომელმაც ჩაიდინა:

• დანაშაული კაცობრიობის წინააღმდეგ;

• სამხედრო დანაშაული;

• ქმედება, რომელიც ეწინააღმდეგება გაეროს მიზნებსა და პრინციპებს;

• სერიოზული სისხლის სამართლის დანაშაული.

ასეთ შემთხვევებში საერთაშორისო სამართალი გამორიცხავს ლტოლვილის სტატუსის მინიჭებას.

ძალიან მნიშვნელოვანია ვიცოდეთ, რომ ლტოლვილის დისკრიმინაცია ნებისმიერი მოტივით აკრძალულია - იქნება ეს ენის, წარმომავლობის, რწმენის თუ პოლიტიკური შეხედულების საფუძველზე.

ლტოლვილებს აქვთ უფლება მიიღონ:

• სამართლებრივი დაცვა და უსაფრთხოება;

• სამედიცინო და სოციალური დახმარება;

• განათლება და დასაქმების შესაძლებლობა;

• თავშესაფრის მოთხოვნის უფლება.

ლტოლვილის სტატუსი მხოლოდ იურიდიული ცნება კი არაა - ის ადამიანის ღირსების დაცვის მექანიზმია. თითოეულ სახელმწიფოს ვალია, უზრუნველყოს ამ ადამიანების უსაფრთხოება და უფლებრივი თანასწორობა.

თუ გსურთ მეტი გაიგოთ, გაეცანით საქართველოს კანონს „ლტოლვილთა შესახებ“, რომელიც განსაზღვრავს ლტოლვილების სტატუსის მინიჭებისა და დაცვის წესებს.