მარტოხელა დედის სტატუსი საქართველოში, რა უნდა იცოდეთ კანონით

ოჯახურ სამართალში ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად დასმული კითხვა ეხება მარტოხელა მშობლის სტატუსს. პრაქტიკაში ბევრი ადამიანი მიიჩნევს, რომ მეუღლესთან გაშორება ავტომატურად ნიშნავს მარტოხელა დედის სტატუსს, თუმცა საქართველოს კანონმდებლობა ამ საკითხს სხვაგვარად არეგულირებს. სწორედ ამ თემაზე საუბრობს ადმინისტრაციულ, სამოქალაქო საქმეთა და ბავშვთა უფლებებში სპეციალიზებული ადვოკატი ნათია ნაკაშიძე.

ვარ მეუღლესთან გაშორებული და მყავს ორი მცირეწლოვანი შვილი. როგორ შემიძლია მივიღო მარტოხელა დედის სტატუსი?

ადვოკატი ნათია ნაკაშიძე განმარტავს, რომ კანონმდებლობის მიხედვით მარტოხელა მშობლად ითვლება პირი, რომელსაც ჰყავს 18 წლამდე ასაკის შვილი და არსებობს კონკრეტული სამართლებრივი საფუძველი. კერძოდ, ასეთად შეიძლება ჩაითვალოს პირი, თუ ბავშვის დაბადების აქტის ჩანაწერში არ არის მითითებული ბავშვის მეორე მშობელი. ასევე მარტოხელა მშობლად შეიძლება ჩაითვალოს პირი, რომელმაც შვილად აიყვანა 18 წლამდე ასაკის ბავშვი და დაბადების აქტის ჩანაწერში არ არის მითითებული მეორე მშობელი.

კანონი ასევე ითვალისწინებს შემთხვევებს, როდესაც ბავშვის მეორე მშობელი გარდაცვლილია, სასამართლოს მიერ გამოცხადებულია გარდაცვლილად ან აღიარებულია უგზო-უკვლოდ დაკარგულად. ასეთ ვითარებაში ბავშვის აღზრდა ფაქტობრივად ერთ მშობელზეა დამოკიდებული, რის გამოც კანონმდებლობა მას მარტოხელა მშობლის სტატუსს ანიჭებს.

გარდა ამისა, მარტოხელა მშობლად შეიძლება ჩაითვალოს პირი მაშინაც, როდესაც არასრულწლოვანი შვილის მეორე მშობელს სასამართლოს გადაწყვეტილებით ჩამორთმეული აქვს მშობლის ყველა უფლება და მოვალეობა. ასეთ შემთხვევაში მეორე მშობელი სამართლებრივად აღარ მონაწილეობს ბავშვის აღზრდაში და პასუხისმგებლობაში.

ადვოკატის განმარტებით, მხოლოდ ის გარემოება, რომ მეუღლეები გაშორებულები არიან ან აღარ ცხოვრობენ ერთად, არ წარმოადგენს საკმარის სამართლებრივ საფუძველს მარტოხელა მშობლის სტატუსის მისაღებად. თუ ბავშვის დაბადების მოწმობაში ორივე მშობელია მითითებული და მეორე მშობელს არ აქვს ჩამორთმეული მშობლის უფლებები, მაშინ მხოლოდ გაშორება არ ცვლის ბავშვის მიმართ მის სამართლებრივ პასუხისმგებლობას.

ასეთ სიტუაციაში, საჭიროების შემთხვევაში, შესაძლებელია სასამართლოს მიმართვა მეორე მშობლისთვის მშობლის უფლების ჩამორთმევის მოთხოვნით. თუმცა მნიშვნელოვანია იმის გათვალისწინება, რომ მშობლის უფლების ჩამორთმევა წარმოადგენს განსაკუთრებულ სამართლებრივ ზომას და სასამართლო ასეთ გადაწყვეტილებას მხოლოდ მკაფიო სამართლებრივი საფუძვლების არსებობის შემთხვევაში იღებს.

კანონმდებლობის მიხედვით, მშობლის უფლების ჩამორთმევის საფუძვლად შეიძლება ჩაითვალოს შემთხვევა, როდესაც მშობელი ბოროტად იყენებს მშობლის უფლებებს, არ ასრულებს მშობლის მოვალეობებს, სასტიკად ეპყრობა ბავშვს - მათ შორის ახორციელებს ფიზიკურ ან ფსიქოლოგიურ ძალადობას, ან ქრონიკული ალკოჰოლიზმისა და ნარკომანიის გამო ვერ ასრულებს მშობლის ფუნქციებს. ასევე საფუძველი შეიძლება გახდეს ბავშვის სიცოცხლის ან ჯანმრთელობის წინააღმდეგ ჩადენილი განზრახი დანაშაული ან სხვა ქმედება, რომელიც სერიოზულ საფრთხეს უქმნის ბავშვის ინტერესებს.

ამგვარად, მხოლოდ მეუღლესთან გაშორება არ იძლევა მარტოხელა დედის სტატუსის მიღების შესაძლებლობას. ასეთ სტატუსს განსაზღვრავს კონკრეტული სამართლებრივი გარემოებები, რომლებიც პირდაპირ არის გათვალისწინებული კანონით. თითოეული მსგავსი საკითხი ინდივიდუალურ სამართლებრივ შეფასებას საჭიროებს, რის გამოც მნიშვნელოვანია სპეციალიზებული იურიდიული კონსულტაციის მიღება.